الفيض الكاشاني

47

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

سيّد محمد شفيع حسينى در كتاب الروضة البهيّة در شرح حال مرحوم فيض گفته است : او عمر شريف خود را در ترويج احاديث رسيده از معصومين ( ع ) و علوم الهى صرف كرد ، و سخنان او در هر باب در نهايت پاكيزگى و متانت است ، و او را تأليفات بسيارى است . مؤلّف روضات الجنّات اين گونه از او ستايش مىكند : مقام او در فضل ، فهم ، مهارت او در فروع و اصول ، تأليفات بسيار او كه با عبارات زيبا و استحكام معنا نگارش يافته‌اند مشهورتر از آن است كه بر احدى از اين طايفه تا پايان روزگار پوشيده باشد « 13 » . محدّث نورى گفته است : از جمله مشايخ و استادان علّامه مجلسى ، عالم ، فاضل ، متبحّر ، محدّث ، عارف ، حكيم مولى محسن بن شاه مرتضى بن شاه محمود مشهور به فيض كاشانى است « 14 » . محدّث قمى پس از آن كه او را به همان عناوينى كه ذكر شد نام مىبرد ، مىگويد : مرتبه او در فضل و ادب ، جامعيّت و وسعت اطّلاع ، زيبايى تعبير ، حسن نگارش و احاطه او به علوم معقول و منقول مشهورتر از آن است كه بر كسى پوشيده باشد « 15 » . علّامه امينى در الغدير ج 11 ص 362 در ذكر احوال علم الهدى فرزند مؤلّف مىگويد : او پسر محقّق فيض است همان كسى كه پرچمدار فقه و حديث ، منبع فلسفه ، معدن عرفان ، كوه اخلاق و دريايى از علوم و معارف بود . او فرزند همين دانشمند يگانه‌اى است كه زمانه كمتر مانند او را به خود ديده ، و روزگار از آوردن نظير او ناتوان است . استاد پژوهشگر مرتضى مدرّسى چهاردهى معلّم دانشسراى عالى دانشگاه تهران در كتاب خود به نام طبقات المفسّرين در ستايش و بزرگداشت او گفتارى دارد كه مايلم آن را در اين جا ذكر كنم ، او مىگويد :

--> ( 13 ) روضات الجنّات ، ص 516 . ( 14 ) خاتمهء مستدرك ، ص 420 . ( 15 ) الكنى و الالقاب .